برنامة قطب علمي گروه زبان وادبيات فارسي
دانشگاه فردوسي
گرايش: فردوسي شناسي و ادبيات خراسان

مقدمه:
قطب علمي گروه زبان وادبيات فارسي دانشگاه فردوسي  به دلايلي آشكار گرايش “فردوسي شناسي و ادبيات خراسان”  را براي زمينة پژوهشي خود انتخاب كرده و به موازات اجراي پژوهشهاي عام در پهنة ادبيات خراسان، در مرحلة نخست تأكيد ويژة خود را بر فردوسي و شاهنامه گذاشته، زيرا براين باور است كه فردوسي نه تنها ستون اصلي زبان فارسي كه محور تماميت فرهنگي ايران نيز هست. بر گرد نام اوست كه مي توان در لحظه هاي بحراني وحساس تاريخي هويت فرهنگ و تمدن ايران را، كه در گذشته ها در عرصة  دانش و فرهنگ منطقه به مثابة ابرقدرتي صاحب نام عمل مي كرده، استوار نگه داشت و راه را بر  تجاوزگران به حيثيت تاريخي و فرهنگي اقوام آريايي بست. چتري كه فردوسي با كار و انديشة خود گسترده فراگير تر از آن است كه بتوان پهناي آن را ناديده گرفت و يا فكر تجاوز و خرد ان?اري آن را به مخيله راه داد. بنا براين پرداحتن جدي به كار و انديشه و توانايي هاي ادبي و فرهنگي او و تحليل و بررسي كار ستر?ش شاهنامة بزرگ، بر همة اديبان و ادب دوستان  اگر لازم باشد، براي گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه فردوسي مشهد واجب است.

1- اهداف:
1-1- تعريف و اجراي طرحهاي پژوهشي ابتكاري در مسير توليد علم و معرفت،  متناسب با حوائج ادبي و علمي كشور، پيرامون آثار و مفاخر ادبي منتسب به سرزمين خراسان.
2-1 - مطرح كردن شاعر بزرگ ملي و حكيم حماسه سراي شيعي ايران فردوسي و شاهنامة ?رانسن?ش به عنوان زمينه اي بكر و گنجينه اي غني  از ذخائر فكري و اجتماعي و ملي براي جامعة ?ژوهشي ايران به ويژه دانشجويان و جوانان كشور، كه براي ثبات فكر و قدم به نوع انديشه هاي او بيش از هر كس نيازمندند.
3-1- ترويج روحية ?ژوهش در مقياس عام و نيز در بين دانشجويان به طور خاص و در نهايت تربيت نيروي ?ژوهش?ر در قالب فارغ التحصيلان دوره هاي تخصصي و جز آن.
4-1- ?سترش وجهة ?روه و در نهايت مرزهاي ?ژوهشهاي ادبي قطب از طريق ارتباطات بين دانش?اهي، اعزام همكاران ودانشجويان به كنفرانسهاي داخلي و خارجي، ترتيب دادن سفرهاي داخلي و خارجي براي همكاران و دانشجويان.
5-1- حمايت از ?ژوهشهاي آزاد و مرتبط با موضوعات مورد علاقة قطب، از طريق ايجاد رقابتهاي سالم ?ژوهشي در قالب انتخاب ومعرفي آثار برتر و اهداي جوائزسالانه به ?ژوهشها و ?ايان نامه هاي بر?زيده.
6-1- تقويت بخش آموزش زبان فارسي به خارجيان و اهتمام براي حفظ و ?سترش مرزهاي زبان و ادبيات فارسي در كشورها ومناطق فارسي زبان، به ويژه آسياي مركزي، افغانستان وشبه قارة هند، كه در حوزة فرهن?ي خراسان قرار دارند.  
7-1- ايجاد ?اي?اه رايانه اي قطب، مجهز به امكانات ورود اطلاعات و آ?اهيهاي لازم به منظور بهره برداري ?ژوهش?ران و فردوسي شناسان و عموم علاقه مندان به صورت مستقيم (On Line) و توليد نرم افزارهاي لازم براي ارائه به بازار.

2- شيوه هاي اجراي بر نامه :
1-2- ?يش بيني، سفارش و اجراي طرحهاي ?ژوهشي ساماندار و متناسب با نيازهاي علمي و ادبي كشور در قالب طرحهاي آزاد، طرحهاي مشترك با همكاران ساير دانش?اههاي يا ?ژوهش?ران آزاد، و يا در قالب ?ايان نامه هاي تحصيلي دوره هاي تخصصي.
يادآوري: اجراي اين طرحها مي تواند عندالاقتضا با مشاركت و يا حتي با سفارش و بودجة ار?انها و مؤسسات دي?ر استان، نظير استانداري، ادارة كل فرهن? وارشاد اسلامي، آستان قدس رضوي، انجمن مفاخرفرهن?ي، دانش?اه آزاد اسلامي، سازمان آموزش و ?رورش، شهرداري، صدا وسيما، ادارة كل ميراث فرهن?ي ويا مؤسسات و شركتهاي خصوصي صورت ?يرد 
2-2- ?ردآوري ?ا?ها، نسخه هاي عكسي، ?زيده ها، ترجمه ها و تحرير هاي شاهنامه و كلية ?ژوهشها و نوشته ها در مورد فردوسي، شاهنامه و ادبيات حماسي، براي تشكيل يك كتابخانة تخصصي فردوسي شناسي و ادبيات حماسي، كه هركس در هر جاي عالم بخواهد راجع به فردوسي و ادبيات حماسي ايران مطالعه كند، ابزار لازم براي كار خو د را در اين مجموعه بتواند ?يدا كند.
3-2- مطالعة تأثير شاهنامه بر آثار ادبي و فرهن?ي ?س از خود، يعني به عبارتي بر كل فرهن? و هنر ايران و جهان از زمان خلق شاهنامه تا امروز، و بر نامه ريزي براي بردن شاهنامه به  ميان جوانان از طريق فراهم كردن زمينه براي بازنويسي بخشهاي مناسب، باز آفريني آن در قالب هاي دل?ذير براي جوانان، از آن جمله: داستان، نمايشنامه، فيلم نامه، كارهاي عروسكي وايجاد زمينة استفاده از آن براي برنامه هاي تلويزيوني و راديويي به معناي نوين كلمه.
در اين ارتباط ?ندين طرح از سالهاي ?ذشته در حال اجرا ست و ?ند طرح دي?ر هم به ويژه در مورد فردوسي و شاهنامه تعريف و مشخص شده و مراحل اجرايي آن آغاز ?رديده است.
4-2- يكي از راههاي طرح و معرفي و ?اسداشت  مفاخر علمي و فرهن?ي اهتمام براي بر?زاري مراسم و همايشهاي علمي- هنري و تجزيه وتحليل آثار و انديشه هاي آنهاست. در اين ارتباط ?رامي داشت علمي يادروز فردوسي(25  ارديبهشت هرسال) و ساير بزر?ان ادب خراسان مي تواند ?امي موثر باشد. قطب سال ?ذشته يادروز علمي عطار، خيام و به ويژه همايش بين المللي سه روزة بزر?داشت يادروز فردوسي را با حمايت  مالي استانداري خراسان و با شركت دانشمندان ايراني، هندي و تاجيك بر ?ا كرد كه بازتاب داخلي و خارجي آن نظر?ير بود.   
5-2- قطب به ويژه در ارتباط با فردوسي در قالب مشاور علمي ميراث فرهن?ي و شوراي فرهن? عمومي استان عمل مي كند. همكاري قطب با ميراث فرهن?ي براي ادارة هر?ه درخورتر و باشكوهتر مجموعة فرهن?ي طوس و آرام?اه فردوسي وساير بزر?ان ادب خراسان براي سازمان ميراث فرهن?ي مغتنم است.
6-2-  كلاسهاي آزاد شاهنامه خواني و شاهنامه شناسي براي علاقه مندان در مشهد وشهرستاهاي استان، براي بالا بردن آ?اهي عموم و اعتماد آنان به تكيه بر فرهن? ملي به جاي  فرهن? وارداتي كاري دي?ري است كه قطب بدان اهتمام داشته است.  هم اكنون ?نين كلاسي به ابتكار قطب علمي براي كارمندان كارخانة سيمان مشهد ?ذاشته شده كه تمام هزينه هاي آن از طرف خود كارخانه تأمين مي شود.   
7-2- سر وسامان دادن و تدوين وتنظيم  و نشر يادداشتهاي علمي شادروانان دكتر غلامحسين يوسفي، استاد مدرس رضوي و  محمود فرخ، كه توسط خانواده هاي محترم آنان به كتابخانة قطب علمي اهدا شده است، از كارهاي ?ژوهشي دي?ري است كه هم اكنون در جريان است.
8-2- اين قطب علمي ارتباطات بين المللي به ويژه با حوزه هاي ?سترش زبان فارسي و به طور اختصاصي با آسياي مركزي را در اولويت قرارداده و بر آن است تا ?ژوهشهاي خود را جدا” تا مرزهاي تاريخي زبان و ادب فارسي ?سترش دهد. براي تحقق ?نين ?شم اندازي سفر به اين سرزمينها و داشتن مراوده با محققان آن صفحات را ضرور مي داند، به همين ان?يزه بود كه قطب علمي در شهريور 1382 براي همكاران و دانشجويان دوره هاي تخصصي سفري علمي- كه بسيار ?ر بار هم بود- به آسياي صغير يعني تركيه و سوريه ترتيب داد  و اينك هم بر نامه ريزي مي كند كه ?نين سفري را در تابستان آينده به افغانستان وآسياي مركزي ترتيب دهد.  
درادامة سياست آموزش زبان فارسي به خارجيان علاوه بر كلاسهاي كوتاه مدتي كه طي دو تابستان ?ذشته در مشهد براي دانشجويان خارجي داشته، هم اكنون نزديك به سه سال است كه اين قطب علمي  با همكاري وزارت امور خارجه و مركز ?سترش زبان وادب فارسي در وزارت علوم، تحقيقات و فناوري واحدي براي آموزش زبان فارسي به علاقه مندان آسياي مركزي در تاشكند تشكيل داده، كه هميشه دو تن از همكاران قطب در آن به تدريس و تحقيق مشغولند.
3- امكانات موجود براي  تحقق اين برنامه ها:
1-3- نيروي متخصص: هم اكنون 7 تن استاد، 3 تن دانشيا ر و 8 تن استاد يار با اين ?روه ودر نتيجه با اين قطب علمي همكاري رسمي دارند. از سال ?ذشته سه تن از استادان ساير دانش?اهها:  آقايان دكتر محمد رضا شفيعي كدكني( استاد دانش?اه تهران)، دكتر تقي ?ورنامداريان( استاد ?ژوهش?اه علوم انساني?تهران) و دكتر احمد كريمي حكاك ( استاد دانش?اه واشن?تن سياتل) نيز به عنوان استادان وابستة اين ?روه آموزشي معين شده اند كه در موارد ?ونا?ون، از جمله راهنمايي ?ايان نامه ها، بر?زاري آزمونها ، تشكيل جلسات سخنراني وميز?ردها،  انتخاب همكار جديد، تأسيس ?رايشها ورشته هاي جديد و آموزش زبان فارسي به خارجيان با آنان رايزني و تبادل نظر مي شود. ?ذشته از اين، ?روه در اين ارتباط با شاهنامه ?ژوهان بنام در سراسر جهان، از آن جمله: دكتر جلال خالقي مطلق ( هامبور?)، دكتر محمد علي اسلامي ندوشن(دانش?اه تهران)، دكتر منصور رست?ار فسايي( دانش?اه شيراز) ونيز دانشمندان وشاهنامه ?ژوهان كشور تاجيكستان از  جمله: ?روفسور رسول هادي زاده، دكتر فريدون هادي زاده، ?روفسور ميرزا ملا احمداف، ?روفسور خدايي شربف اف، ?روفسور محمد جان شكوراف و دهها تن دي?ر ارتباط و همكاري دارد.
2-3- ?روه با داشتن سابقة طولاني در تأسيس دورة دكتري زبان و ادبيات فارسي، همه ساله تعداد قابل توجهي فارغ التحصيل دارد( كافي است اشاره كنيم به 11 جلسة دفاع از ?ايان نامة دكتري  و 9 ?ايان نامة كارشناسي ارشد، كه از 30شهريور لغايت اول اسفند 1382 زير نظر اين قطب علمي بر?زار شده است)، كه همة آنها بالقوه و بالفعل همكاران اين قطب محسوب مي شوند.
3-3- نظر به اهميت  همكاري دائمي دانش آموخت?ان اين رشته با قطب علمي، در اين قطب علمي بخشي با عنوان   “ بخش ارتباط با دانش آموخت?ان ” تأسيس شده كه با كلية فارغ التحصيلان دوره هاي مختلف از طريق مكاتبه، ارسال خبر نامه،  دعوت هاي سالانه و ?ه?اهي براي شركت در همايشها و نشست هاي علمي ?روه با آنان درارتباط خواهد بود.         

4- امكانات علمي:
1-4- مهمترين  امكان براي اجراي ?ژوهشهاي ادبي، دسترسي به كتاب و كتابخانه است. دراين مورد كافي است بدانيم كه اين قطب علمي علاوه بر كتابخانة يكصد و بيست هزار جلدي دانشكده، كه بدون شك يكي از معتبر ترين كتابخانه هاي دانش?اهي كشور است، يك كتابخانة اختصاصي دارد كه افزون از ?هارهزار جلد كتابهاي نفيس آن  به وصيت استادان شادروان: دكتر غلامحسين يوسفي و احمد ?ل?ين معاني  توسط خانواده هاي آنان بر اين ?روه آموزشي وقف شده است ومرتبا” هم كتاهاي جديد براي آن خريداري مي شود. ?ذشته ازاين بركت همجواري اين قطب علمي با آستان مقدس رضوي سبب شده است كه به امكانات بي نظير كتابخانة آستان قدس رضوي، كه بحق نامورترين و غني ترين كتابخانة كشور  و يكي از كتابخانه هاي مهم جهان در خصوص مطالعات اسلامي است، دسترسي داشته باشد.
2-4- ?اي?اه اينترنتي اختصاصي قطب با 10 دست?اه رايانة مجهز به ?ا??ر، و نيز دست?اه تكثير، و امكانات صوتي و تصويري لازم در فضايي وسيع وآرام و از هر جهت مناسب ?ژوهش از بختياري هاي اين قطب علمي است.